PowerShell əsasları, Quick Assist və Windows Sandbox

Əvvəlki dərslərdə məlumatı pəncərələrdən topladınız: Settings, Task Manager, Device Manager, Command Prompt. Bu işləyir, amma hər dəfə beş-altı pəncərə açmaq vaxt aparır və uzaqdan seansda istifadəçinin səbrini tükəndirir. PowerShell — Windows-un daxili əmr dili və əmr pəncərəsidir: bir sətir yazırsınız, cavabı mətn kimi alırsınız. Bu mətni tiketə köçürmək, başqa kompüterin nəticəsi ilə müqayisə etmək və L2-yə göndərmək asandır.

L1 mütəxəssis üçün PowerShell-in ən faydalı hissəsi Get- ilə başlayan əmrlərdir. "Get" — "al, göstər" deməkdir: bu əmrlər yalnız məlumatı oxuyur, heç nəyi dəyişmir. Bu dərsdə yalnız onlarla işləyəcəyik.

Windows 11-də: Start düyməsinə sağ klik (Win+X) → Terminal. Terminal adətən PowerShell ilə açılır — sətrin əvvəlində PS hərfləri görünür. Windows 10-da: Win+X → Windows PowerShell. Admin versiyası (Terminal (Admin)) bu dərs üçün lazım deyil — onu seçməyin.

Hər əmr Feil-İsim (Verb-Noun) quruluşundadır: Get-Service — "xidmətləri göstər", Get-Process — "prosesləri göstər". Feil nə ediləcəyini deyir, isim isə nəyin üzərində. Faydalı vərdişlər:

• Tab düyməsi əmrin adını tamamlayır: Get-Serv yazıb Tab basın.
• Yuxarı ox düyməsi əvvəlki əmri geri qaytarır — təkrar yazmağa ehtiyac yoxdur.
• | (pipe — boru) bir əmrin nəticəsini növbəti əmrə ötürür: Get-Process | Sort-Object CPU -Descending.
• Böyük və kiçik hərf fərq etmir: get-service də işləyir.
• Əmr ilişib qalsa, Ctrl+C onu dayandırır.

Nümunələr (hər biri tək sətirdir, olduğu kimi yazın):

• Get-ComputerInfo -Property OsName, OsVersion, CsName, OsLastBootUpTime — yalnız lazım olan sahələr: nəşr, versiya, kompüter adı, son açılış vaxtı. Parametrsiz Get-ComputerInfo çox uzun siyahı verir və bir neçə saniyə çəkə bilər.
• Get-Service -Name Spooler — çap xidmətinin (Print Spooler) vəziyyəti.
• Get-Service | Where-Object Status -eq 'Stopped' — dayanmış xidmətlər. Onların çoxu normaldır: lazım olanda özü işə düşür.
• Get-Process | Sort-Object CPU -Descending | Select-Object -First 5 — ən çox prosessor vaxtı işlətmiş 5 proses.
• Get-NetIPConfiguration — hər adapter üçün IPv4Address, IPv4DefaultGateway və DNSServer.
• Get-HotFix | Sort-Object InstalledOn -Descending | Select-Object -First 5 — son quraşdırılmış 5 yeniləmə.
• Get-PSDrive -PSProvider FileSystem — disklər; Used və Free sütunları GB ilə.
• Get-Help Get-Service -Examples — əmrin istifadə nümunələri.

Telefonda "Start-a basın... yox, aşağıda solda... indi ekranda nə görürsünüz?" demək çox vaxt aparır. Quick Assist (Tez Yardım) Windows 10 və 11-də olan pulsuz alətdir: siz istifadəçinin ekranını görür, icazə veriləndə onu idarə edə bilərsiniz. Açmaq üçün Start → "Quick Assist" yazın. Alət köhnədirsə və ya açılmırsa, Microsoft Store-dan yenilənir. Bir çox şirkətdə başqa uzaqdan dəstək aləti istifadə olunur — iş yerinizin qaydasına əməl edin, amma iş prinsipi oxşardır.

Necə işləyir:

1. Kömək edən (siz) Quick Assist-i açır, Help someone düyməsini basır və Microsoft hesabı ilə daxil olur.
2. Ekranda 6 simvollu təhlükəsizlik kodu çıxır. Siz bu kodu istifadəçiyə telefonla və ya çatda deyirsiniz. Kod qısa müddət etibarlıdır.
3. Kömək alan (istifadəçi) öz kompüterində Quick Assist-i açır, kodu kod sahəsinə yazır və Submit basır.
4. Siz ekranı yalnız görmək və ya tam idarə etmək istədiyinizi seçirsiniz. İstifadəçi ekranında kimin qoşulmaq istədiyini (sizin adınızı) görür və Allow ilə icazə verir.
5. Seans zamanı istifadəçi istənilən vaxt Pause (fasilə) və ya Leave (çıx) ilə bağlantını dayandıra bilər.

Texniki addımlar qədər danışıq da vacibdir. İstifadəçi ekranına başqasının baxmasından narahat ola bilər, ona görə hər mərhələni əvvəlcədən deyin. Nümunə:

• Başlanğıc: "Salam, mən IT dəstəkdən (adınız). Tiketiniz üzrə zəng edirəm, nömrəsi (tiket nömrəsi). Problemi birlikdə görmək üçün Quick Assist ilə ekranınıza qoşulmaq istəyirəm. Razısınızmı?"
• Kod: "Ekranınızda Quick Assist-i açın. İndi sizə 6 simvollu kod deyəcəyəm, onu kod sahəsinə yazıb Submit basın. Sonra ekranda mənim adımı görəcəksiniz — adım düzdürsə, Allow basın."
• Seans zamanı: "İndi Settings-i açıram, diskdəki boş yerə baxacağam. Heç nəyi silmirəm." Şəxsi pəncərə açıqdırsa: "Zəhmət olmasa, e-poçtunuzu kiçildin, ona ehtiyacım yoxdur."
• Bağlanış: "Problem həll olundu, seansı bağlayıram. Zəhmət olmasa, bir dəfə çap edib yoxlayın. Hər şey qaydasındadırsa, tiketi bağlayacağam."

Bu cümlələr istifadəçiyə nəzarətin onda olduğunu göstərir və etibar yaradır. Eyni zamanda onu öyrədir: əsl dəstək mütəxəssisi özünü təqdim edir, tiket nömrəsini deyir və hər addımı izah edir. Fırıldaqçı isə adətən tələsdirir, qorxudur və izah vermir. L03-dəki ünsiyyət qaydaları burada da keçərlidir: sadə dil, problemi öz sözlərinizlə təkrar etmək, sonda təsdiq almaq.

Windows Sandbox (qum qutusu) — əsas sistemin içində açılan kiçik, təcrid olunmuş (əsas sistemdən ayrılmış) Windows pəncərəsidir. İçində proqram quraşdıra, ayarları sınaya bilərsiniz — əsas sistemə toxunmur. Ən vacib xüsusiyyəti: Sandbox bağlananda içindəki hər şey silinir. Növbəti açılışda yenə təmiz Windows olur.

HelpDesk-də istifadəsi: tanımadığınız proqramın quraşdırılmasını əvvəlcə sınamaq, istifadəçiyə göndərəcəyiniz addım-addım təlimatı təmiz sistemdə yoxlamaq, hansısa ayarın nə etdiyini risksiz görmək. Şübhəli e-poçt qoşmalarını isə şirkətin qaydasına görə təhlükəsizlik komandasına ötürün — onları özbaşına açmağa çalışmayın.

Nəşrinizi necə bilirsiniz: Settings → System → About → Windows specifications bölməsində Edition, və ya Win+R → winver. PowerShell-də: Get-ComputerInfo -Property OsName (məsələn, "Microsoft Windows 11 Pro").

Aktivləşdirildikdən sonra Sandbox Start → "Windows Sandbox" ilə açılır. Faylı əsas sistemdən Sandbox-a adi kopyala-yapışdır (Ctrl+C / Ctrl+V) ilə keçirmək olar. Sandbox pəncərəsini bağlayanda Windows içindəki hər şeyin silinəcəyi barədə xəbərdarlıq edir.

Tiket: "Disk dolub xəbərdarlığı çıxır, bir də printer çap etmir." İstifadəçi başqa binadadır.

1. İstifadəçiyə zəng edib adınızı və tiket nömrəsini deyirsiniz, Quick Assist ilə qoşulursunuz, əvvəlcə yalnız ekrana baxırsınız.
2. İstifadəçinin icazəsi ilə Terminal açırsınız: Get-PSDrive -PSProvider FileSystem — C: diskində boş yer çox azdır.
3. Get-Service -Name Spooler — Status: Stopped. Çap xidməti dayanıb; printer probleminin birbaşa səbəbi ola bilər.
4. Get-HotFix | Sort-Object InstalledOn -Descending | Select-Object -First 5 — son yeniləmənin tarixini qeyd edirsiniz.
5. Nəticələri | clip ilə tiketə yapışdırırsınız, sonra L08-də öyrənəcəyiniz addımlarla həll edirsiniz (Storage təmizliyi istifadəçinin razılığı ilə, Print Spooler xidməti).
6. Seansı bağlayır, istifadəçidən hər şeyin işlədiyini təsdiqləməsini xahiş edir və bağlanış qeydi yazırsınız: səbəb + nə edildi + istifadəçinin təsdiqi.

Diqqət edin: diaqnoz hissəsində yalnız Get- əmrləri işləndi — heç nə dəyişmədən tam şəkil toplandı. Dəyişiklik yalnız səbəb aydın olduqdan sonra, bir-bir və tiketə yazılaraq edilir.

8 sual. Cavabı seçin və yoxlayın — hər sualdan sonra qısa izah görəcəksiniz. Səhv etsəniz, narahat olmayın: izahı oxuyub yenidən cəhd edin.