Device Manager, sürücülər, Windows Update və bərpa nöqtəsi

Kompüterin hər bir hissəsi — Wi-Fi adapteri, səs kartı, kamera, printer, docking stansiya (noutbuka monitor və cihazları bir kabellə qoşan baza) — Windows ilə "danışmaq" üçün xüsusi proqrama ehtiyac duyur. Bu proqrama sürücü (driver) deyilir. Sürücü yoxdursa, köhnədirsə və ya xətalıdırsa, cihaz ya ümumiyyətlə işləmir, ya da qəribə davranır: səs kəsilir, kamera Teams-də görünmür, ikinci monitor qaralır, Wi-Fi tez-tez itir.

HelpDesk-də "yeni siçan tanınmır", "mikrofon işləmir", "monitor görünmür" kimi tiketlərin bir hissəsi sürücü ilə bağlıdır. Belə tiketlərdə fiziki yoxlamadan (kabel, port, enerji) sonra ilk baxılan yer Device Manager-dir (cihaz meneceri).

Açmağın iki yolu var: Start düyməsinə sağ klik (və ya Win+X) → Device Manager, yaxud Win+R → devmgmt.msc. Standart istifadəçi hesabı ilə açanda Windows dəyişiklik etmək üçün administrator olmaq lazım olduğunu xəbər verə bilər — baxmaq üçün bu kifayətdir.

Cihazlar kateqoriyalara bölünüb: Audio inputs and outputs (səs girişləri və çıxışları), Bluetooth, Cameras, Display adapters (videokart), Monitors, Network adapters (şəbəkə adapterləri), Universal Serial Bus controllers (USB), Print queues və s. Kateqoriyanı açmaq üçün yanındakı oxa klikləyin.

Cihaza iki dəfə klikləyəndə Properties pəncərəsi açılır. General tabında Device status sahəsi var. Hər şey qaydasındadırsa, "This device is working properly." yazılır. Problem varsa, qısa izah və Code nömrəsi görünür — məsələn, Code 28 cihaz üçün sürücünün quraşdırılmadığını bildirir. Bu mətni olduğu kimi tiketə köçürün: L2 və bilik bazası məhz bu kodla axtarış edir.

View → Show hidden devices menyusu əvvəllər qoşulmuş, indi isə qoşulu olmayan cihazları da solğun nişanla göstərir. Solğun cihaz adətən problem deyil — sadəcə hazırda kompüterə taxılmayıb.

Driver tabında sürücü haqqında əsas məlumat var:

• Driver Provider — sürücünü kim hazırlayıb (Microsoft, Intel, Realtek və s.).
• Driver Date — sürücünün tarixi.
• Driver Version — versiya nömrəsi.
• Digital Signer — rəqəmsal imza (sürücünün etibarlı mənbədən gəldiyini təsdiqləyir).

Altında düymələr var: Driver Details, Update Driver, Roll Back Driver, Disable Device, Uninstall Device. Driver Details yalnız fayl siyahısını göstərir; qalan dördü sistemi dəyişir. İş mühitində onları yalnız prosedura uyğun və icazə ilə istifadə edin.

Etibarlı mənbələr, ən təhlükəsizdən başlayaraq:

1. Windows Update — Settings → Windows Update → Advanced options → Optional updates → Driver updates. Burada Microsoft vasitəsilə paylanan sürücülər olur.
2. Kompüter istehsalçısının rəsmi saytı — noutbukun modeli və ya seriya nömrəsi ilə dəstək (Support / Drivers) bölməsi. Modeli msinfo32-də System Model sətrində görə bilərsiniz.
3. Şirkətin IT sistemi — böyük şirkətlərdə sürücülər mərkəzi idarəetmə ilə paylanır və L1 özü sürücü yükləmir.

Ehtiyatlı olun: internetdə "bütün sürücüləri bir kliklə yenilə" kimi proqramlar çoxdur. Onlar çox vaxt lazımsız proqram, reklam və ya zərərli fayl gətirir. İş kompüterinə belə alət quraşdırmayın, istifadəçiyə də tövsiyə etməyin.

Yeniləmələr təhlükəsizlik boşluqlarını bağlayır, xətaları düzəldir, bəzən yeni sürücü də gətirir. Windows 10-un rəsmi dəstəyi 14 oktyabr 2025-də bitib, yeni kompüterlərdə Windows 11 əsasdır. Tiketdə hələ Windows 10 işlədən kompüter görsəniz, bunu qeyd edin — IT rəhbərliyi üçün vacib məlumatdır.

Windows 11-də yol: Settings → Windows Update. Windows 10-da: Settings → Update & Security → Windows Update.

Active hours (aktiv iş saatları) istifadəçilərin tez-tez şikayət etdiyi problemin qarşısını alır: "kompüter iş vaxtı özü yenidən başladı və sənədim itdi". Active hours-u Automatically (Windows istifadə vərdişinə görə özü təyin edir) və ya Manually (məsələn, 09:00–18:00) qoymaq olar. Yenidən başlatma gözləyən yeniləmə varsa, istifadəçiyə günün sonunda Restart now etməyi və ya uyğun vaxt seçməyi tövsiyə edin.

Hər yeniləmənin KB nömrəsi var (KB — Knowledge Base, Microsoft-un bilik bazası məqaləsinin nömrəsi). Update history-də hər sətirdə görünür. İstifadəçi "dünənki yeniləmədən sonra başladı" deyirsə, KB nömrəsini və quraşdırılma tarixini tiketə yazın. Eyni şikayət bir neçə nəfərdən gəlirsə, bu artıq kütləvi problemdir — təsir yüksəkdir, dərhal L2-yə bildirin.

"Update ilişib" və ya ekranda 0x ilə başlayan xəta kodu görünürsə, sadədən mürəkkəbə gedin:

1. Xəta kodunu və yeniləmənin adını (KB nömrəsi) tiketə yazın.
2. Kompüteri yenidən başladın (Restart) və yeniləməni yenidən yoxlayın.
3. Diskdə boş yer olduğunu yoxlayın (Settings → System → Storage) — yer çatmayanda yeniləmə qurulmur.
4. Tarix və saatın düzgün olduğunu yoxlayın.
5. Windows 11-də: Settings → System → Troubleshoot → Other troubleshooters → Windows Update. Windows versiyasından asılı olaraq bu, Get Help tətbiqini aça bilər. Windows 10-da: Settings → Update & Security → Troubleshoot → Additional troubleshooters.
6. Nəticə yoxdursa — topladığınız məlumatla L2-yə eskalasiya.

Restore point (bərpa nöqtəsi) — Windows sistem fayllarının, reyestrin (registry — Windows-un ayarlar bazası), quraşdırılmış proqramların və sürücülərin müəyyən andakı "şəklidir". Yeni sürücü və ya proqram problem yaradarsa, System Restore ilə kompüteri həmin ana qaytarmaq olar. Sistem qoruması aktivdirsə, Windows bəzi yeniləmə və sürücü quraşdırmalarından əvvəl bərpa nöqtəsini özü də yaradır.

Bərpa nöqtəsi yaratmaq (admin hüququ tələb edir):

1. Start menyusunda "Create a restore point" yazıb açın — System Properties pəncərəsinin System Protection tabı açılacaq.
2. Protection Settings siyahısında sistem diskinin (adətən Local Disk (C:) (System)) yanında Protection: On olmalıdır. Off-dursa: diski seçin → Configure → Turn on system protection → OK.
3. Create düyməsini basın, aydın ad yazın (məsələn, "Printer sürücüsündən əvvəl") və yenidən Create basın.

Geri qaytarmaq üçün eyni pəncərədə System Restore → bərpa nöqtəsini seçin → Scan for affected programs (hansı proqramların silinəcəyini və ya qayıdacağını göstərir) → Next → Finish. Kompüter yenidən başlayacaq; bu müddətdə onu söndürməyin.

Daha ağır bərpa variantları Settings → System → Recovery bölməsindədir: Reset this PC (Windows-u yenidən qurmaq) və bəzi hallarda Go back (əvvəlki Windows versiyasına qayıtmaq). Bunlar ciddi addımlardır: proqramlar silinir, ayarlar itir. L1 onları yalnız şirkət proseduru icazə verirsə və istifadəçinin məlumatları qorunduqdan sonra edir; çox vaxt bu, L2-nin qərarıdır.

Tiket: "Dünəndən noutbukda səs yoxdur. Heç nə etməmişəm."

1. Əvvəl sadə yoxlama: səs açıqdır, qulaqlıq taxılmayıb, düzgün çıxış cihazı seçilib.
2. Device Manager → Audio inputs and outputs və Sound, video and game controllers: səs kartının yanında sarı üçbucaq. Device status mətnini tiketə köçürürsünüz.
3. Driver tabı: Driver Date dünənki tarixdir. Yəni istifadəçi düz deyir — o heç nə etməyib, amma sürücü yenilənib.
4. Settings → Windows Update → Update history → Driver updates: dünən həmin səs sürücüsü quraşdırılıb. Reliability Monitor da (L04) həmin günü göstərir.
5. Prosedura icazə verirsə — bərpa nöqtəsi, sonra Roll Back Driver; vermirsə, L2-yə: "Səs sürücüsü (ad, versiya, tarix) dünən Windows Update ilə yenilənib, ondan sonra səs yoxdur, Device Manager-də sarı nişan var."
6. Həll olunduqdan sonra bağlanış qeydi: səbəb + nə edildi + istifadəçinin təsdiqi.

8 sual. Cavabı seçin və yoxlayın — hər sualdan sonra qısa izah görəcəksiniz. Səhv etsəniz, narahat olmayın: izahı oxuyub yenidən cəhd edin.